Dowody wielkości

W monachijskim Domu Aukcyjnym Neumeister odbyła się licytacja rodzinnych pamiątek Wirtembergów. Były to przedmioty wywiezione przed II wojną światową z dzisiejszego Pokoju. Do momentu licytacji były przechowywane w posiadłościach rodowych na terenie Niemiec. Podczas 10-godzinnej aukcji „Hidden Treasures – ukryte skarby rodu Wirtembergów”, licytowano dzieła sztuki i przedmioty użytkowe z dawnego Pokoju. Większość z nich zakupione zostały przez Muzeum Śląska Opolskiego.

Wirtembergowie dobra Pokoju odziedziczyli w 1719 roku i w kolejnych latach dbali o jego wszechstronny rozwój. Zbudowali tu pałac, w którego tworzeniu brał udział jeden z najsłynniejszych architektów w ówczesnej Europie, Carl Gotthard Langhans. Ten pochodzący z kamiennej Góry twórca był między innymi autorem Bramy Brandenburskiej w Berlinie. 

Kompleks pałacowy w Pokoju zbudowano na planie koła, co było ewenementem na europejską skalę. W ten sposób pozbawiona znaczenia leśna osada stałą się miejscem, gdzie bywali najznakomitsi przedstawiciele zarówno artystycznych jak i arystokratycznych elit ówczesnej Europy.

Pokój, dziś wieś gminna, był na przełomie XVIII i XIX wieku stolicą kulturalną Śląska. W miejscowym pałacu działał zawodowy teatr, balet i orkiestra symfoniczną, które to artystyczny poziom zawdzięczały księciu Fryderykowi Eugeniuszowi Wirtembergowi. 

Podczas walk frontowych w 1945 roku pałac poważnie ucierpiał i w kolejnych dziesięcioleciach został rozebrany. Materialnych śladów po nim dziś już nie ma, a na jego miejscu znajduje się puste rondo. 

Zakupione w Monachium przez Muzeum Śląska Opolskiego artefakty nie stanowią jakichś szczególnie wartościowych skarbów. Są to między innymi 46-częściowy serwis do kawy z widokami Pokoju z końca XIX w., a pochodzący z wytwórni ceramiki w Wałbrzychu (Waldenburg) i Parowej (Tiefenfurt). Jest wśród nich porcelanowy zestaw śniadaniowy dla dwóch osób z manufaktury porcelany Nymphenburg. Są tam też mniej wartościowe rzeczy jak wiklinowy kosz z tekstyliami. Wśród przedmiotów znajdują się także olejne pejzaże z panoramą Pokoju, złota biżuteria, w tym XIX-wieczny zestaw medalionów i relikwiarzyków.

Chociaż większość mieszkańców dzisiejszego Pokoju stanowi ludność napływowa, to namacalne artefakty z majątku Wirtembergów mogą dla ich tożsamości stanowić niebagatelne znaczenie. Dla większości z nich Górny Śląsk to region peryferyjny, głucha prowincja na której nie wydarzają się jakieś szczególne istotne kulturalne inicjatywy. 

Próby przypominania o dawnej świetności regionu były najczęściej mało wiarygodne. Zapomniane artystyczne tradycje Pokoju były czymś tak odległym i nierealnym, jak legendy o królu Popielu. Tymczasem materialne pozostałości po królewskiej rodzinie Wirtembergów nadają tej przeszłości realnego wymiaru. Kulturowy niebyt staje się dzięki nim fizycznie namacalny. 

Można snuć przypuszczenia, że gdyby możliwość zakupu artefaktów królewskiej rodziny Wirtembergów pojawiła się trzy dekady wcześniej, nigdy prawdopodobnie nie wykorzystano by tej okazji. Jest to nie zwykły znak czasów, że niemieckie pozostałości nie są więcej dewastowane, a wręcz przeciwnie, świadomie sprowadzane z zagranicy do Opola. I w ten sposób maja się one szanse stać ważnymi komponentami wspólnej nowej tożsamości wszystkich mieszkańców regionu.

Należy się cieszyć, że dożyliśmy takich czasów.